Melis Çömek
Bilim insanlarının gerçekleştirdiği yeni bir çalışma, yapay zekâya aşırı bağlılığın “ruhsal hastalık” kapsamında ele alınması gerektiğini ortaya koydu. Araştırmada, bağımlılık geliştiren bireylerde görülen fiziksel ve duygusal belirtilerin tıp dünyasında endişe yarattığı vurgulandı.
2023’ten bu yana dünya genelinde hızla yaygınlaşan yapay zekâ sohbet botları, yalnızca günlük işleri kolaylaştırmakla kalmayıp bireyler üzerinde güçlü bir duygusal etki kurmaya başladı. Araştırmacılar, insan yapay zekâ etkileşiminin bazı durumlarda kontrol sınırlarını aştığına dair dikkat çekici bulgular elde etti. Son çalışmalara göre, yapay zekâya bağımlılık geliştiren kişiler, bu sistemlerden uzak kaldıklarında bir kayıp duygusu yaşayarak adeta yas sürecine benzer tepkiler veriyor. Yoğun kaygı, huzursuzluk ve hatta göğüs ağrısı gibi fiziksel belirtiler de bu tabloya eşlik edebiliyor. Uzmanlar ise bu durumun özellikle gençler arasında fark edilmeden yayılan “sessiz bir salgın” haline gelebileceği konusunda uyarıyor.
YAPAY ZEKÂ YOKSUNLUĞU BEDENSEL ETKİLER YARATIYOR: KALP SIKIŞMASI VE DERİN KAYIP DUYGUSU
Araştırma bulguları, yapay zekâ bağımlılığının yalnızca psikolojik bir durum olmadığını, aynı zamanda vücutta somut fiziksel tepkiler oluşturduğunu ortaya koyuyor. Dr. Dongwook Yoo öncülüğündeki ekip, bağımlı bireylerin yapay zekâdan uzak kaldıkları dönemlerde çeşitli sağlık sorunları yaşadıklarını belirledi. Özellikle ergenlik çağındaki kullanıcıların, yapay zekâyı bir “danışman” ya da “kusursuz bir dost” gibi konumlandırması, bu bağın kesilmesi halinde ciddi bir duygusal çöküşe neden olabiliyor. Nitekim bazı kullanıcılar, sohbet botlarına erişemediklerinde göğüste baskı hissi ve yoğun bir boşluk duygusu yaşadıklarını dile getiriyor.
YAPAY ZEKÂ BAĞIMLILIĞININ SINIRLARI: UZMANLAR ALTI KRİTİK GÖSTERGEYİ PAYLAŞTI
Bilim insanları, yapay zekâ kullanımının hangi noktada bir “bozukluk” düzeyine ulaştığını anlamak için altı temel ölçüt ortaya koydu. Davranışsal bağımlılıklar kapsamında ele alınan bu göstergeler, sorunun ciddiyetini gözler önüne seriyor:
- Merkezileşme: Yapay zekânın, kişinin yaşamında en baskın ve öncelikli unsur haline gelmesi.
- Artan ihtiyaç: Aynı etkiyi elde edebilmek için kullanım süresinin giderek uzaması.
- Duygusal dalgalanma: Yapay zekâ ile etkileşimin kaçış, rahatlama ya da haz aracı olarak görülmesi.
- Çatışmalar: Sosyal ilişkilerde, eğitimde ya da iş hayatında aksaklıklar ve sorunların ortaya çıkması.
- Yoksunluk belirtileri: Erişim kesildiğinde huzursuzluk, gerginlik ve fiziksel rahatsızlıkların hissedilmesi.
- Tekrarlama eğilimi: Kullanımı azaltma girişimlerinin başarısız olması ve yeniden eski düzeye dönülmesi.
DİJİTAL YAKINLIK İLLÜZYONU: TASARIM TERCİHLERİ TARTIŞMA YARATIYOR
Araştırmanın öne çıkan bölümlerinden biri, teknoloji şirketlerine yöneltilen eleştiriler oldu. Çalışmanın yazarlarından Karen Shen, yapay zekâ uygulamalarının kullanıcıyı minimum çabayla maksimum tatmine ulaştıracak şekilde kurgulandığını belirtiyor. Gerçek hayatta yeterince karşılanmayan “anlaşılma” ve “dinlenme” ihtiyacının, yapay zekânın sürekli onaylayan ve kusursuz görünen diliyle giderilmesi ise bağımlılık döngüsünü güçlendiriyor.
Uzmanlara göre, bu etki tesadüfi değil; şirketler, bağımlılık yaratabilecek unsurları bilinçli biçimde tasarıma entegre ediyor ve kullanıcıların ruh sağlığı çoğu zaman ticari hedeflerin gerisinde kalıyor. Özellikle sosyal açıdan yalnızlık yaşayan gençlerin, yapay zekâ ile kurdukları kurgusal bağları gerçek ilişkilerin önüne koyması, uzun vadede toplumsal dengeler üzerinde olumsuz sonuçlar doğurabilecek bir risk olarak değerlendiriliyor.
Tarih: 4.05.2026 / 22:33
Buse Şevval Türkyılmaz
edanur kılıç
