Buse Şevval Türkyılmaz
İran ile ABD ve İsrail arasında son dönemde yaşanan asimetrik savaş tartışmaları, insanlık tarihindeki ilk savaşların nerede ve nasıl gerçekleştiği sorusunu yeniden gündeme getirdi. Mezopotamya’da Sümer şehir devletleri Lagaş ile Umma arasında yaşanan ve yazılı kaynaklara geçen en eski savaşlardan biri, ünlü Akbabalar Steli üzerinde ayrıntılı biçimde anlatılıyor. Irak’ın güneyindeki Tello’da (antik Girsu) bulunan stel parçaları bugün Paris’teki Louvre Museum’da sergileniyor.
Konuyu yerinde inceleyen Kültürel ve Doğal Mirası İzleme Platformu Başkanı arkeolog Nezih Başgelen, Sümer’in iki önemli kenti Lagaş ile Umma arasındaki bu çatışmanın insanlık tarihinin bilinen en eski savaşlarından biri olduğunu belirtiyor. Başgelen’e göre savaşın anlatıldığı Akbabalar Steli, yalnızca siyasi tarih açısından değil, aynı zamanda sanat tarihi ve arkeoloji için de son derece önemli bir belge niteliği taşıyor.
Lagaş ile Umma arasındaki savaş
Yazılı olarak kaydedilmiş en eski savaşlardan biri, Mezopotamya’da Sümer şehir devletleri Lagash ile Umma arasında yaşandı. MÖ 2525 civarında sınır ve su kaynakları üzerindeki anlaşmazlık nedeniyle başlayan çatışma, ünlü Stele of the Vultures üzerinde ayrıntılı biçimde tasvir ediliyor.
Bilinen en eski savaş anıtlarından biri kabul edilen bu stel, Lagaş Kralı Eannatum’un Umma Kralı Ush karşısında kazandığı zaferi anmak için dikildi. Erken Hanedanlık III dönemine (MÖ 2600–2350) tarihlenen eserde savaş sahneleri, askerler ve dini tasvirler yer alıyor. Stel adını, kabartmalardan birinde düşman askerlerinin bedenlerini taşıyan akbabaların betimlenmesinden alıyor.
Başlangıçta tek parça olan anıtın günümüze yalnızca yedi parçası ulaştı. Bu parçalar 1880’li yıllarda Irak’ın güneyindeki Tello (antik Girsu) bölgesinde yapılan kazılarda bulundu ve bugün Louvre Müzesi’nde sergileniyor.
Başgelen, stel hakkında şu değerlendirmeyi yapıyor:
“Akbabalar Steli, Lagaş Kralı Eannatum’un anlatımıyla Umma ile Lagaş arasında 150 yılı aşkın süre devam eden sınır ve su anlaşmazlıklarının bir kaydı niteliğinde. Üzerindeki yazılar ve sahneler, uluslararası hukuk tarihi açısından günümüze ulaşan en eski belgelerden biri olarak kabul ediliyor. Tarihten sanata, dinden siyaset tarihine kadar pek çok disiplin için benzersiz veriler sunan önemli bir kraliyet yazıtı.”
En eski çatışma örneği
Başgelen, arkeolojik kanıtlara dayanan en eski çatışma örneğinin ise Sudan’da bulunan Jebel Sahaba katliamı olduğunu belirtiyor. Nil Nehri kıyısında keşfedilen ve MÖ 13 bin–14 bin yıllarına tarihlenen toplu mezarda bulunan 61 iskeletin büyük bölümünde ok ve mızrak yaraları tespit edildi. Bu bulgular, insanlık tarihindeki en eski organize şiddet örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor.
Sümer kabartmalarının önemli örneklerinden biri
Irak’ın güneyinde, Tello yakınlarında bulunan antik Sümer kenti Girsu’da ortaya çıkarılan Akbabalar Steli, Sümer kabartma sanatının en önemli örnekleri arasında kabul ediliyor. Eserin ön yüzünde Lagaş Kralı Eannatum’un ordusunun başında yürüdüğü sahne yer alırken arka yüzünde Sümer savaş tanrısı Ningirsu tasvir ediliyor. Tanrı Ningirsu’nun bir elinde gürz, diğer elinde ağ ile düşmanları yakaladığı sahne, savaşın tanrısal destekle kazanıldığı mesajını veriyor.
Lagaş, Eannatum döneminde Sümer’de büyük bir güç haline gelmiş ve Mezopotamya’da hâkimiyet kuran önemli şehir devletlerinden biri olarak tarihe geçmişti. Akbabalar Steli ise hem bu siyasi gücün hem de insanlık tarihinin erken dönem savaş anlatılarının en dikkat çekici belgelerinden biri olarak kabul ediliyor.
İlgili Konular:#kültür#arkeoloji
Güncellenme: 6.03.2026 08:00:36
Haberi 22.57’de haber siteme girdim. 07.03.2026
edanur kılıç
