Melis Çömek
Alaska’da binlerce yıldır donmuş kalan topraklar çözülüyor ve bu süreç, büyük miktarda eski karbonun atmosfere salınmasına yol açıyor. Güncel araştırmalar, bölgedeki nehirlerin yapısının kalıcı olarak değiştiğini ve erime mevsiminin artık sonbaharın ilerleyen günlerine kadar uzadığını gösteriyor.
Küresel iklim krizinin en kritik bölgelerinden biri olan Alaska’da “geri dönülmez ve kalıcı” bir değişim gözlemleniyor. Massachusetts Amherst Üniversitesi’nden araştırmacılar, Arktik’teki permafrost (donmuş toprak) tabakasının çözülerek ekosistemi derinden etkileyecek bir sürece girdiğini ortaya koyan kapsamlı bir çalışma yürüttü.
Bilim insanları, Alaska’nın Kuzey Yamacı’ndaki nehir ve akarsuların on binlerce yıldır hapsolmuş organik karbonu okyanuslara taşımaya başladığını ve bunun küresel ısınmayı daha da hızlandıracağını belirtiyor.
1980’DEN GÜNÜMÜZE: 44 YILLIK DİJİTAL VERİ İLE İKLİM İZLEME
Araştırma ekibi, kuzey Alaska’daki sınırlı doğrudan gözlemler sorununu aşmak için 44 yıllık verileri kapsayan kapsamlı bir dijital modelleme sistemi geliştirdi. “Permafrost Su Dengesi Modeli” adı verilen bu teknoloji, 1980’den 2023’e kadar kar birikimi, yeraltı suyu akışı ve donmuş toprak tabakasındaki değişimleri kilometre ölçeğinde analiz etmeyi mümkün kıldı. Süper bilgisayarlarla yürütülen bu çalışmalar, bölgedeki su döngüsü ve kimyasal yapının son kırk yılda ne kadar radikal bir değişim geçirdiğini sayısal verilerle ortaya koyuyor.
ON BİNLERCE YILLIK KARBON ARKTİK’E AKIYOR
Permafrost tabakası, binlerce yıl boyunca bitki ve hayvan kalıntılarından gelen organik karbonu depoluyordu. Ancak sıcaklık artışlarıyla birlikte bu “aktif tabaka” derinleşerek çözünmüş organik karbonu (DOC) nehirler aracılığıyla Arktik Okyanusu’na taşımaya başladı. Araştırmalar, özellikle Alaska’nın kuzeybatısındaki düzlüklerden gelen karbon akışında belirgin bir artış olduğunu gösteriyor. Yıllık yaklaşık 275 milyon ton karbonun karbondioksite dönüşerek atmosfere salınması, iklim krizini geri dönülmez bir noktaya sürükleme riski taşıyor.
MEVSİMLER BOZULDU: EKİME KADAR DEVAM EDEN ERİME KRİZİ
Çalışmanın en dikkat çekici sonucu, erime mevsiminin olağanüstü bir şekilde uzaması oldu. Eskiden yaz sonunda tamamlanan çözülme süreci artık Eylül ve hatta Ekim aylarına kadar sürüyor. Bu mevsimsel kayma, suyun ve karbonun toprak üzerindeki hareketini kökten değiştirirken, Beaufort Denizi’ndeki tuzluluk, kimyasal denge ve besin zinciri ilişkilerini de tehdit ediyor. Uzmanlar, karadan okyanusa uzanan bu bağlantıların tam olarak anlaşılmamasının, küresel ısınmayla mücadelede en büyük eksikliklerden biri olduğunu vurguluyor.
Tarih: 8.04.2026 / 23:53
Buse Şevval Türkyılmaz
edanur kılıç
