Melis Çömek
Bazen takvimde sıradan bir yaprak gibi görünen günler, içine bakıldığında koca bir zamanın sığdırıldığı günler haline gelir. 6 Nisan da böyle özel bir gündü. Ankara Düşünür Koleji’nin davetiyle Türk Tarih Müzesi ve Parkı’nda gerçekleşen etkinliklerde Sunay Akın, gün boyunca önce öğrencilerle, akşam saatlerinde ise veliler ve öğretmenlerle bir araya geldi. Ancak o gün sadece bir söyleşi günü olarak kalmadı; tarih, Cumhuriyet, çocukluk, eşya, müze, dostluk ve vefa kavramları, tek bir gün içinde birbirine kenetlenmiş halkalar gibi yan yana geldi.
Sunay Akın’ı uzun süredir dinleyenler bilir: O sadece konuşan biri değildir; anlattıklarını yeniden inşa eden, geçmişin üzerindeki tozu sözcükleriyle nazikçe silen bir anlatıcıdır. Bu nedenle ona yalnızca şair, yazar veya araştırmacı demek eksik kalır. O, modern zamanın bir meddahı gibidir. Tek bir cümleden bir anıyı, bir oyuncaktan bir ülke hikâyesini, küçük bir ayrıntıdan Cumhuriyet dersi çıkarabilen nadir anlatıcılardan biridir. Ankara’daki etkinliklerde de tam olarak bunu gösterdi.
Günün ilk programında dinleyici koltuğunda öğrenciler vardı. Genç yüzlerin merakı ve salonun enerjisi, konuşma başlamadan bile hissediliyordu. Sunay Akın, öğrenciler için hazırlanan “İki Kitap Bir Heves” adlı buluşmada, her seferinde taze kalan anlatım gücüyle sahneye çıktı. Tarihi, sınavlarda ezberlenmesi gereken isimlerden ibaret bir liste olmaktan çıkarıp, hayatın içinden akan bir hikâyeye dönüştürdü. Cumhuriyet’i, Atatürk’ü, düşünce özgürlüğünü ve kültürün bir millet için anlamını kuru cümlelerle değil; hikâyeler, anılar ve çağrışımlarla anlattı. Çocukluk anılarını da bu anlatının içine kattı. Oyuncaklardan bahsederken sadece çocukları değil, toplumların ruhunu da gözler önüne serdi. Müze kavramını anlatırken ise yalnızca vitrinlerdeki nesneleri değil, bir ülkenin kendini nasıl hatırladığını hatırlatmayı başardı.
Onu dinlerken bir kez daha fark ettim: Bazı insanlar sadece bilgi vermez, ufuk açar. Sunay Akın’ın öğrencilerle kurduğu ilişki de tam olarak buydu. Kimi zaman salonda gülümsemeler beliriyor, kimi zaman tek bir cümle derin bir duraklama yaratıyordu. Çünkü anlattığı şey yalnızca geçmişin kendisi değil, geçmişin bugüne nasıl değdiğiydi. Atatürk’ü anlatırken de aynı yöntemi izledi; onu heykellerin, resmi belgelerin veya tören nutuklarının arasından değil, akıl, merak, aydınlanma ve kültürün içinden gösterdi. Bu yaklaşım, gençler için oldukça değerliydi; karşılarında sadece bir tarih anlatısı değil, düşünmeye çağıran bir ses vardı.
Akşam saatlerinde salonu veliler ve öğretmenler doldurdu. Günün ikinci programı, “Cumhuriyete Giden Yol” başlığıyla gerçekleşti. Başlık tek başına bir davet gibiydi, çünkü Cumhuriyet’e giden yol yalnızca geçmişte kalan bir yürüyüş değil; bugün de zihin, evlerin, okulların ve çocuk yetiştirme biçimlerinin içinde süren bir yolculuktur. Sunay Akın, izleyicilere bu yolu bir kez daha görünür kıldı. Cumhuriyet’in temel değerlerini, Atatürk’ün kurduğu düşünsel temeli ve kültürel hafızanın önemini kendi üslubuyla anlattı. Ne didaktik bir ton, ne hamasi tekrarlar, ne de ezberci bir söylem vardı; yerine insana dokunan, günlük yaşama dayanan, bir oyuncaktan bir mektuba, bir müzeden bir anıya uzanan katmanlı bir anlatım sunuldu.
Özellikle müzecilik üzerine söyledikleri dikkat çekiciydi. Sunay Akın’a göre müze, sadece geçmişi saklayan bir alan değil; insanın kendisine dönebileceği bir hafıza evidir. İstanbul Oyuncak Müzesi’nden örnek verirken, çocukluğun ne denli zengin bir kültür alanı olduğunu da göstermiş oldu. Oyuncaklar, kimi zaman bir ülkenin toplumsal hayal gücünü yansıtır. Vitrindeki küçük bir tren, bir bez bebek veya bir tahta at, bazen koca tarih kitaplarından daha iyi bir dönemin ruhunu anlatabilir. Akın, işte bu noktada nesnelerle insanlar arasında bağ kuran, eşyaya da söz hakkı tanıyan nadir anlatıcılardan biridir.
Ancak günün bende bıraktığı asıl derin iz, öğle programının ardından yapılan beklenmedik kısa yolculukta oldu.
Öğrencilerle buluşma sona ermiş, salon yavaş yavaş boşalmaya başlamıştı. Gün başka bir ritme kayarken, Sunay Abi o kendine has doğal tavrıyla, “Hadi Metin’i de ziyaret edelim,” dedi. Sözü sakin ama içtenliği derindi. Böylece rotamız bu kez bir söyleşi salonu değil, Cebeci Asri Mezarlığı’na yöneldi.
Yolda sohbet ettik, bir anı diğerini açtı. Konudan konuya geçerken zaman hızlıca aktı. Arada Melih’i aradık, biraz takıldık, biraz gülüştük. Belki de hayatın en gerçek yanı buradadır: Bir dostu ziyarete giderken hem hüzün hem de gülümseme yan yana yürür. Ankara sokaklarında ilerlerken, arabada yalnızca bir mesafe kat edilmiyordu; geçmişe, dostluğa ve eksilmiş bir sese doğru da yol alınıyordu.
Cebeci Asri Mezarlığı’nın 4. kapısından içeri girdiğimizde, güler yüzlü bir görevli karşıladı bizi. Sunay Abi, “Metin Uca’nın mezarını bulmak istiyoruz,” dedi. Görevli, basit ve yarım Türkçesiyle ama samimi, dikkatli bir şekilde tarif etti. O kadar net anlattı ki, büyük mezarlığın içinde Metin Uca’nın kabrini neredeyse elimizle koymuş gibi bulduk. Bazen insanı insana yakınlaştıran şey kusursuz bir dil değil, gerçek bir iyi niyettir; işte tam da böyle bir durum vardı orada.
Mezarın başına vardığımızda ilk dikkat çeken, gösterişten uzak ama karakteri olan sadelikti. Açık renk mermerin üzerinde “Metin Uca” adı belirgin şekilde yazıyordu; altında ise 1961-2023 yılları yer alıyordu. Bir insan ömrü, yine bilindik bir hüzünle bu iki tarih arasına sıkışmıştı. Siyah demir parmaklıklar, içerideki hüzünle dışarıdaki hayat arasında ince bir çizgi çekiyordu. Başucunda ve yanında duran iki küçük kedi figürü ise mezara beklenmedik bir sıcaklık katıyordu; taşın soğukluğunu kırıyor, Metin Uca’nın tanıdık, zeki ve insana yakın yönüne sessiz bir selam gönderiyordu. Güneş mermerin üzerine eğilmiş, beyaz taşın üstünde parlayan ışık yokluğun ağırlığını azaltmasa da ona başka bir derinlik kazandırıyordu.
Sunay Abi orada sadece bir dostunun mezarı başında durmuyordu. Sanki eski bir arkadaşıyla sohbet ediyor, aradaki mesafeyi kaldırıyor, zamanın açtığı boşluğu birkaç kelimeyle dolduruyordu. Hasret gideriliyordu. Uzaktan izlerken düşündüm ki, bazı dostluklar ölümle sona ermez; yalnızca başka bir dile taşınır. Toprak altına giren beden geçici olur; ama hatıra, ses ve birlikte gülünmüş cümleler kalır. İnsan, sevdiği birinin ardından mezar başında dururken aslında kendi eksikliğine, kendi faniliğine ve kendi belleğine de bakar.
O gün, Ankara Düşünür Koleji’nde gerçekleşen iki ayrı buluşma yalnızca başarılı bir okul etkinliği değildi. Öğrenciler için düşünmenin, veliler için hafızanın, hepimiz için de kültürün ne kadar yaşamsal olduğunu yeniden hatırlatan bir gündü. Sunay Akın, bir yandan öğrenciler ve velilerle Cumhuriyet’in ışığını, Atatürk’ün düşünce dünyasını, müzeciliğin ve belleğin değerini paylaştı; diğer yandan öğleden sonra dostluk ve vefa duygusunu da aynı günün içine kattı. Bir tarafta çocuklara ve ailelere açılan bir kültür kapısı vardı, diğer tarafta bir dostun mezarı başında duran insani sıcaklık.
Geride, konuşulanlardan çok daha fazlası kaldı. Bir okulun düzenlediği iki anlamlı buluşma, bir anlatıcının insanlarda bıraktığı iz, bir dost mezarı başında duran vefa duygusu ve Ankara’nın o bahar gününe sinmiş derin bir hatırlama hali…
Bazı günler gerçekten takvimde tek bir yaprak gibi durur. Ama insanın içinde uzun süre kapanmaz.
Tarih: 7.04.2026 / 23:29
Buse Şevval Türkyılmaz
edanur kılıç
