Melis Çömek
Araştırma, çok sayıda çocuk sahibi olanlar ile çocuksuz bireylerde biyolojik yaşlanmanın hızlanabileceğini gösterdi. En az yaşlanma belirtileri ve en düşük ölüm riskinin, ortalama iki ila üç çocuk sahibi olan grupta görüldüğü belirtildi.
Finlandiya’daki Helsinki Üniversitesi öncülüğünde yürütülen yeni bir araştırma, ortalamanın üzerinde çocuk sahibi olmanın ya da hiç çocuk sahibi olmamanın daha kısa yaşam süresi ve hızlanmış biyolojik yaşlanma ile bağlantılı olabileceğini gösterdi. Science Alert’ın haberine göre, araştırmacılar bu bulguların bireyler için doğrudan sağlık tavsiyesi olarak alınmaması gerektiğini vurguluyor. Çalışma, daha çok evrimsel biyoloji teorileriyle uyumlu olan nüfus düzeyindeki bir ilişkiye işaret ediyor.
Evrimsel biyolojide önemli bir kavram olan “disposable soma teorisi”, yaşamın üreme ile hayatta kalma arasında bir denge kurduğunu öne sürer. Bu teoriye göre, organizmalar sınırlı enerji ve zaman kaynaklarının büyük kısmını üreme faaliyetlerine ayırdığında, vücudun bakım ve onarım süreçlerine daha az kaynak kalır. Helsinki Üniversitesi’nden biyolog Mikaela Hukkanen, organizmaların sınırlı kaynaklara sahip olduğunu vurgulayarak, üremeye ayrılan yüksek enerji miktarının vücudun onarım mekanizmalarından kaynak çekilmesine yol açabileceğini ve bunun sonucunda yaşam süresinin kısalabileceğini belirtiyor.
İKİZLER ÜZERİNDEN KAPSAMLI ANALİZ
Önceki araştırmalar, çocuk sahibi olmanın ilerleyen yaşlardaki ekonomik durumla ilişkili olabileceğini ortaya koymuştu. Ancak bu çalışmalar genellikle yalnızca ilk doğum yaşı veya toplam çocuk sayısı gibi sınırlı değişkenlere odaklanıyordu.
Yeni çalışmada, doğurganlık geçmişi ile ölüm riski arasındaki ilişkiyi daha ayrıntılı incelemek amacıyla 14.836 kadın üzerinde kapsamlı bir analiz yapıldı. Tüm katılımcıların ikiz olması, genetik faktörlerin etkisini azaltmayı amaçladı. Ayrıca, 1.054 kişilik bir alt grupta biyolojik yaşlanma göstergeleri değerlendirildi. Katılımcılar, canlı doğum sayıları ve doğum zamanlarına göre yedi farklı gruba ayrıldı.
ORTALAMA ÇOCUK SAYISINDA RİSK DAHA DÜŞÜK
Araştırmanın istatistiksel sonuçları, hiç çocuk sahibi olmayanlar ile ortalama 6,8 çocukla en yüksek grupta yer alan bireylerin biyolojik yaşlanma ve ölüm riski açısından daha olumsuz sonuçlar sergilediğini ortaya koydu. Hayatın erken dönemlerinde çocuk sahibi olan kadınlarda da biyolojik yaşlanmanın daha hızlı ilerlediği ve yaşam süresinin daha kısa olabileceği gözlendi. Ancak alkol tüketimi ve vücut kitle indeksi (BMI) gibi faktörler hesaba katıldığında bu fark büyük ölçüde azaldı. Buna karşılık, çocuksuz kadınlar ve çok sayıda çocuk sahibi kadınlar için elde edilen bulgular, diğer değişkenler kontrol edildiğinde de geçerliliğini korudu. Araştırmada, en düşük biyolojik yaşlanma göstergeleri ve ölüm riskinin, ortalama iki ila üç çocuk sahibi olan ve gebeliklerini yaklaşık 24–38 yaşları arasında gerçekleştiren kadınlarda görüldüğü belirlendi.
NEDENSELLİKTEN ÇOK İLİŞKİ SÖZ KONUSU
“Harcanabilir beden” teorisi, çocuk sahibi olmamanın neden daha olumsuz sağlık sonuçlarıyla bağlantılı olduğunu açıklamıyor. Araştırmacılar, ölçülmeyen bazı faktörlerin önceden var olan sağlık sorunlarının hem doğurganlık durumunu hem de ilerleyen yaşlardaki sağlık durumunu etkileyebileceğini belirtiyor. Epigenetik uzmanı Miina Ollikainen, biyolojik yaşı takvim yaşından daha ileri olan kişilerin ölüm riskinin yüksek olduğunu vurgulayarak, yaşam tercihleri ve yaşam öyküsünün yaşlılık döneminden çok önce kalıcı biyolojik izler bırakabildiğini ifade ediyor.
Araştırmada, genç yaşta çocuk sahibi olmanın bazı analizlerde biyolojik yaşlanmayla ilişkili olduğu da gözlendi. Uzmanlar, bunun evrimsel süreçte erken üremenin tercih edilmesiyle bağlantılı olabileceğini ve doğal seçilimin daha kısa nesil sürelerini desteklediğini, ancak bunun yaşlanmayla ilişkili sağlık maliyetleri doğurabileceğini belirtiyor. Araştırmacılar, verilerin doğrudan neden-sonuç ilişkisi göstermediğini, yalnızca geniş nüfus gruplarında gözlenen istatistiksel bir ilişkiye işaret ettiğini vurguluyor. Bu tür bulguların biyolojik araştırmaların geliştirilmesi ve halk sağlığı stratejilerinin oluşturulmasında yol gösterici olabileceği belirtiliyor. Bununla birlikte yaşam süresi ve biyolojik yaşlanmayı etkileyen çok sayıda farklı faktör bulunduğu hatırlatılıyor. Araştırmacılar, elde edilen sonuçların, ebeveyn olmanın bazı olumlu etkilerini ortaya koyan diğer çalışmalarla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ifade ediyor.
Uzmanlar, bu bulguların bireylerin çocuk sahibi olma planlarını değiştirmeleri için bir gerekçe olarak görülmemesi gerektiğinin altını özellikle çiziyor.
Tarih: 09.03.2026 / 22:25
Buse Şevval Türkyılmaz
edanur kılıç
