Buse Şevval Türkyılmaz
Amasya’da Osmanlı vakıf kültürünün nadide örneklerinden biri olan 600 yıllık kaya kitabenin, dünyada ana kayaya doğrudan işlenmiş tek vakfiye örneği olduğu ortaya çıktı. Uzun yıllar boyunca tahribat nedeniyle adeta “yaz-boz tahtasına” dönen 1418 tarihli eser, Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen çalışmalarla restore edilerek yeniden görünür hale getirildi.
600 Yıllık Vakfiye Yeniden Hayat Buldu
Yeşilırmak Nehri kıyısında, Leğenkaya Şelalesi’nin yanında bulunan ve Arapça harflerle işlenmiş olan 1418 tarihli Bayezid Paşa Camii vakfiyesi, Osmanlı’nın erken dönem vakıf kültürünü yansıtan önemli eserler arasında yer alıyor.
Kitabe, Çelebi Mehmed döneminin önde gelen devlet adamlarından Bayezid Paşa tarafından yaptırıldı. Ana kayanın yaklaşık 2 metre yüksekliğe kadar mermer düzgünlüğünde tesviye edilmesiyle oluşturulan yüzey üzerine kabartma tekniğiyle işlenen eser, 3 metre genişliğinde ve 110 santimetre yüksekliğinde.
Sekiz satırdan oluşan Arapça kitabe, edatlar hariç toplam 125 kelime içeriyor ve dönemin vakıf anlayışını doğrudan yansıtan nadir örneklerden biri olarak kabul ediliyor.
Titiz Restorasyon Süreci
Samsun Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun 2024 yılında aldığı karar doğrultusunda yapılan incelemelerde, kitabenin yüzeyine sprey boyalarla ciddi zarar verildiği tespit edildi.
Bunun üzerine Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından başlatılan restorasyon çalışmaları kapsamında:
- Yüzeydeki boya kalıntıları, traverten taş tozu kullanılarak mikro hassas kumlama yöntemiyle temizlendi
- Zayıflayan yüzey, uygun kimyasallarla güçlendirildi
- Yazıların okunabilirliğini artırmak için toprak boya ile gölgelendirme yapıldı
Ayrıca eserin korunması amacıyla çevresi yeniden düzenlendi; çelik taşıyıcı sistem ve şeffaf koruma panelleri yerleştirildi. Gece görünürlüğünü artırmak için aydınlatma sistemi de entegre edildi.
“Dünyada Tek Örnek”
Tokat Vakıflar Bölge Müdürü Sebahattin Erdoğan, eserin önemine dikkat çekerek şunları söyledi:
“Kaya kitabe, ana kayaya doğrudan işlenmiş vakfiye örneği olması bakımından dünyada tek olma özelliği taşımaktadır. Bu eser yalnızca Amasya’dadır ve Sadrazam Bayezid Paşa’nın bizlere emanetidir.”
16.06 06.04.2026
edanur kılıç
